Vandaag start een nieuw seizoen van Jeugdzorg 2.0! De komende weken vinden door het hele land bijeenkomsten plaats waar enthousiaste pioniers ideeën over innovatie in de sector met elkaar uitwisselen. Even een overzicht:
• 11 februari, regio Zuid-Holland en Zeeland, locatie JSO in Gouda
• 22 februari, regio Brabant, locatie Hall of Fame in Tilburg
• 1 maart, regio Den Haag, locatie Haagse Hoogeschool
• 1 maart, regio Amsterdam, ROC Amsterdam (?)
• 1 maart, regio Rotterdam, locatie nog onbekend
• 2 maart, regio Utrecht, locatie HU Amersfoort
• 17 maart 2011, regio Noord-Nederland, bij ZIF in Groningen
• 6 april, regio Gelderland, locatie zoeken we nog
• De regio’s Limburg, Flevoland, Overijssel en Noord-Holland volgen spoedig daarna

De voorbereidingen voor de evenementen zijn te volgen in de diverse Jeugdzorg 2.0 LinkedIn groepen (1775 leden) en via www.jeugdzorg20.nl. Twitteraars delen met #jz20 het laatste nieuws over de ontwikkelingen. Het is geweldig om te zien hoeveel mensen actief zijn en met goede ideeën de sector willen innoveren.

Er is natuurlijk ook een fantastische ‘window-of-opportunity’ nu alle zorg voor jeugd over gaat naar de gemeenten. Het lijkt wel alsof iedereen zich op dit moment bezig houdt met het vraagstuk hoe de decentralisatie eruit komt te zien. Een ding is zeker, als we niet baanbrekend sociaal en technisch innoveren kunnen we de noodzakelijke bezuinigingen niet realiseren. Het is niet te doen om vanuit de beleidskamers te bedenken hoe je daadwerkelijk de hulpverlening kunt innoveren. Voor echte transitie moet je in contact komen met de praktijk. De uitdaging bij de transitie is om alle betrokkenen te betrekken bij de visievorming. En met elkaar buiten de bestaande kaders te denken. Dit kan alleen maar als je open staat voor nieuwe ontwikkelingen en ook het beleid op 2.0-wijze ontwikkelt.

Vandaar dat we volop doorgaan met het stimuleren van Het Nieuwe Denken in de zorg voor jeugd. Dit doen we met elkaar en we grijpen alle mogelijkheden aan. Op 9 maart vindt bij Alares een kick-off bijeenkomst plaats voor het ontwikkelen van een serious game Jeugdzorg 2.0. Iedereen die mee wil doen is van harte uitgenodigd! We ontwikkelen daarnaast video’s voor ons YouTube kanaal om Jeugdzorg 2.0 nog verder te promoten. Zet ook jouw ideeen online!

Er is inmiddels een groot netwerk van trainers die graag workshops geven om binnen jouw organisatie over de mogelijkheden van Jeugdzorg 2.0 te komen vertellen. Online hulpverlening, sociale innovatie, kennis delen tussen collega’s en jouw organisatie online profileren zijn slechts enkele thema’s die dankzij Jeugdzorg 2.0 snel aan populariteit winnen. En het werkt echt! We merken dat er een nieuwe wind gaat waaien in de sector.

Doe je mee?

Laurens Waling
Initiatiefnemer Jeugdzorg 2.0

De Gezondheidsraad publiceerde op 18 januari 2011 het advies ‘Medische producten[1]: nieuw en nodig!’. Het advies brengt de behoefte van patiënten en zorgverleners in kaart op het gebied van innovatie in de zorg. Uit het advies blijkt dat de industrie, overheid, zorginstellingen, etc. nog nauwelijks zijn aangesloten op deze behoefte. De gezondheidsraad adviseerde daarom een investeringsagenda (metaprogramma) voor on­der­zoek naar in­no­va­tie­ve me­di­sche pro­duc­ten op basis van de be­hoef­ten van ge­brui­kers. Deze agenda en de methode om ge­brui­kers bij de tot­stand­ko­ming ervan te be­trek­ken, vormen de kern van het advies. Belangrijke behoeftes van patiënten en zorgverleners die onder andere op de investeringsagenda staan, zijn:

• Technische hulpmiddelen voor zorg op afstand, zoals interactieve voorlichtingssystemen.
• Informatieverwerkings- en informatie-uitwisselingsystemen, zoals verbeterde informatiesystemen tussen zorgverleners en tussen zorgverlener en patiënt, e-learning modules.
• Hulpmiddelen voor de patiënt voor vergroting van zelfmanagement en zelfredzaamheid.
• Verbeterde versies van bestaande medicatie ter vermindering van bijvoorbeeld het aantal bijwerkingen van een geneesmiddel.
• Nieuwe (hulp)middelen gericht op de aandoening, zoals dementieremmers, middel voor vergroten gevoeligheid insuline.

Alares is heel blij met het advies van de Gezondheidsraad en hoopt dat de Minister van VWS, maar ook de Tweede Kamer zich hierin vinden. Alares ziet een belangrijke rol voor zichzelf bij de uitvoering van het metaprogramma, want dit ligt in het verlengde van haar visie en missie en daar waar zij goed in is. Alares is namelijk al een aantal jaren actief bezig de voordelen van innovatie in de zorg te promoten en adviseert organisaties daarover. Zo heeft Alares in opdracht van het Zorginnovatieplatform onderzoek gedaan naar de afhankelijkheden, succes- en belemmeringsfactoren bij opschaling van zorginnovaties. Vanuit dit inzicht wilde het Zorginnovatieplatform de zorginnovators in Nederland stimuleren om hun innovatie breder te verspreiden. De resultaten uit het onderzoek zijn gebundeld in de rapportage Kennis(in)kaart. Uit het onderzoek blijkt dat innovatie in de zorg gestimuleerd wordt door een goede (professionele) ondersteunende organisatie, ondernemerschap en een breed netwerk van de zorginnovator. Ook samenwerking en de aantoonbaarheid van het succes zijn invloedrijke factoren bij het opschalingsproces.

We hopen dat de Minister snel met een reactie komt op het advies, zodat het veld ook echt aan de gang kan met de goede voorstellen. Op naar innovatieve zorg die rekening houdt met de behoeften van de patienten!

Vrienden van Alares,

2010 was voor mij en Alares een waanzinnig jaar. Geweldige projecten leidden tot een opeenvolging van successen. We positioneerden onszelf als dé partij voor innovatie in de publieke zorg, jeugdzorg en GGZ. In 2011 willen we onze activiteiten in de cure en de care verder uitbreiden. Gezondheid 2.0 staat mede dankzij ons niet meer voor het benutten van nieuwe media en slimmer werken, maar voor het compleet innoveren van de bedrijfsvoering en dienstverlening. We laten met tal van voorbeelden zien dat het kan: de gebruiker bepaalt.

In 2011 gaan we verder met het technisch, organisatorisch en sociaal innoveren van afdelingen, organisaties en complete sectoren. Bezuinigingen leiden immers tot de keiharde noodzaak tot veranderingen. En het kan! We hebben daarom hoge ambities, die we onder andere gaan waarmaken met twee nieuwe collega’s in het team. Er dienen zich nu ook internationale kansen aan. Wij zijn er klaar voor.

Ik kijk er naar uit elkaar in 2011 weer tegen te komen.

Ik wens jullie een sprankelend en innovatief 2011 toe!

Laurens Waling

Senior adviseur / managing consultant Sector Zorg & Welzijn

Enkele tips/hoogtepunten uit 2011:

Pitch jeugdzorg 2.0 bij Stand-up Inspiration in Toomler http://bit.ly/sui23lw

Ons onderzoek naar technisch innovatie in de jeugdzorg voor VWS http://bit.ly/jzonderzoek

Onze workshop Spelen met Innovatie http://bit.ly/alaresworkshop

Zorginnovatieplatform onderzoek Alares http://bit.ly/zipalares

Bureaucratie is een prachtige uitvinding. Met regels en afspraken vermijden we onzekerheid en zorgen we ervoor dat zichzelf herhalende processen beheersbaar blijven. In een wereld die snel verandert en waarin complexiteit er voor zorgt dat elke situatie anders is, kan bureaucratie echter tot veel frustratie leiden. Het beperkt de mogelijkheden om flexibel in te spelen op veranderingen, of snel zaken te realiseren voor individuele afwijkingen.

Gelukkig is er easycratie! Een term geïntroduceerd in het gelijknamige boek van Martijn Aslander en Erwin Witteveen. Easycratie geeft perfect weer dat er naast de bureaucratie ook een wereld mogelijk is, waarin individuen zelf direct realiseren wat zij belangrijk vinden. Zonder toestemming, projectbudget of toegewezen uren, maar op basis van sociaal kapitaal, toegankelijke kennisbronnen en verbondenheid. Vertrouwen in de kracht van het individu staat centraal.

Juist in de jeugdzorg hebben we de afgelopen jaren te veel blind gevaren op bureaucratie. Overal zijn protocollen voor gemaakt. Het net van regelgeving werkt vaak verstikkend. Vraag maar eens aan jeugdzorgmedewerkers of zij het nog leuk vinden om in de jeugdzorg te werken. Gelukkig zijn er nog altijd mensen die gepassioneerd blijven voor het helpen van mensen en zich niet laten afschrikken door het regeldoolhof.

Wanneer je Easycratie leest, barst het opeens van de kansen om juist met deze gepassioneerde medewerkers aan de slag te gaan om een beter jeugdzorgklimaat te realiseren. Een cultuur waarin het helpen van kinderen en ouders centraal staat, en ‘de manier waarop’ volgend is aan de behoefte van het gezin. Een verbeterde wereld die begint bij jezelf.

De snel voortschrijdende kansen van Internet geven deze beweging de wind in de rug. Op de LinkedIn groep Jeugdzorg 2.0 zie je tal van voorbeelden voorbij komen. Neem bijvoorbeeld Tungle.me, een gratis online applicatie om externen afspraken in je Outlook agenda te laten maken en te verzetten. Iedereen kan hier zelf mee aan de slag, om de jeugdzorg laagdrempeliger te maken voor cliënten. Maar ook het gebruik van Yammer tussen jeugdzorgmedewerkers (een soort besloten Twitter) stimuleert sterk de kennisuitwisseling en creëert extra binding.

Zo kunnen medewerkers met tal van innovaties zelf aan de slag, om van binnenuit organisaties te vernieuwen. Mooi he? Er is geen geld, commitment of ICT-kennis voor nodig. Gepassioneerde medewerkers die je stimuleert en een beetje ruimte en vertrouwen geeft om nieuwe dingen te proberen, is voldoende. Het principe van ‘zwermen’ die taakgericht aan een opdracht werken (ook aangehaald in Easycratie), biedt ook allerlei kansen voor multidisciplinaire teams in de jeugdzorg. Natuurlijk doen we dat al, maar nog veel te formeel, projectmatig en plichtmatig. Formeel ontstaat behoudenheid, informeel bereik je voortuitgang.

En zelfs als we binnen organisaties deze kansen niet benutten, zorgen ontwikkelingen van buitenaf wel dat de sector verandert. Nieuwe initiatieven voor particuliere jeugdzorg schieten als paddenstoelen uit de grond. Zij werken efficiënter en effectiever , maar zijn bovenal nog leuker ook, omdat ze geen last hebben van bureaucratie.

De revolutie van sociale media verandert de wereld. De invloed van easycratie kunnen we (gelukkig) niet tegenhouden in jeugdzorg. Het is aanpassen, of gepasseerd worden; zowel voor de individuele medewerkers als op organisatieniveau. Doe je mee? Hoe 2.0 is jouw organisatie?

De zorg om onze jeugd krijgt de laatste jaren meer en meer aandacht. Onder de direct betrokken hulpverleners heerste al langer de wens om nauwer samen te werken en door verschillende incidenten zijn externe betrokkenen nu ook overtuigd dat er anders samengewerkt moet worden. Partijen in de preventie- en repressiefase zoeken elkaar meer en meer op en worden hiertoe ook gestimuleerd. Het onderwijs lijkt daarbij steeds niet in het primaire proces te worden betrokken. Dit terwijl zij wel een belangrijke rol vervullen in de zorg om het kind.

Slimmer samenwerken in de jeugd(gezondheids)zorgketen verbetert de kwaliteit van de zorg en minimaliseert incidenten. Verschillende initiatieven worden ontplooid. Rondom repressie worden Veiligheidshuizen in hoog tempo opgericht. Partijen als het Openbaar Ministerie, Bureau Jeugdzorg, reclassering, kinderbescherming en nog vele anderen werken samen om criminaliteit te onderdrukken of te voorkomen. Aan de voorkant van de keten (preventie) werken partijen als de GGD, maatschappelijk werk en consultatiebureaus samen in Centra voor Jeugd en Gezin (CJG). De CJG’s zijn de aangewezen partij die ouders en jongeren helpen bij opvoeden en opgroeien. Daarbij hebben de CJG’s een belangrijke signalerende functie. In beide gevallen is het bundelen van de kennis van de professionals de sleutel tot nieuwe inzichten. Inzichten die in sommige gevallen essentieel zijn voor de zorg om de jeugd.

Het bewust beter samenwerken in de keten wordt vooralsnog voornamelijk fysiek vormgegeven (ruimte/inrichting/partijen). Er wordt nog te weinig aandacht besteed aan de invulling van de samenwerking, het delen van kennis en informatie en het beschikbaar stellen van stuurinformatie. Nu koplopers in de ketensamenwerking al verder ontwikkeld zijn wordt er meer en meer nagedacht over de visie op samenwerken. Het onderwijs komt dan als belangrijke partner in de jeugdketen steeds om de hoek kijken. De aansluiting van het onderwijs op de jeugdketen is essentieel maar lijkt in de praktijk moeilijk te organiseren. Het gevolg is dat de koppeling nog te weinig wordt gelegd. Is dat erg?

Ja, dat is erg! Het lijkt alsof het onderwijs als aparte zuil wordt gezien en geen logisch kernonderdeel is van de zorgketen rondom de jeugd (preventie en repressie). Dit terwijl het onderwijs juist de plek is waar alle kinderen vindbaar zijn. Het onderwijs heeft misschien wel de allerbelangrijkste signaleringsfunctie. Veel scholen zijn met deze reden op zoek naar een aansluitingsvorm op de zorgketen rondom de jeugd. Ook de huidige ketenpartners zien de toegevoegde waarde van de samenwerking maar merken tegelijk dat de samenwerking een complexe organisatie is.

De VNG bracht als reactie hierop een boekje uit met tips voor het samenwerken aan preventie tussen bijvoorbeeld school en CJG. Deze tips geven alleen geen houvast voor een wijze waarop de organisatie vormgegeven kan worden rondom de samenwerking. Verschillende koplopers zijn aan het zwemmen rondom de organisatie en vinden allen zelf het wiel uit. Bundeling van ervaringen lijkt voor iedereen een toegevoegde waarde te hebben.  Door samen te werken in de aansluiting van het onderwijs op de zorgketen bereiken we meer dan de organisaties afzonderlijk kunnen. Wij dagen jullie uit met ons mee te denken over dit complexe onderwerp.

Binnen Alares wordt de slogan ‘Practice what you preach’ vaak gebruikt om duidelijk te maken dat wat we extern adviseren ook intern toepassen. We bloggen over de dingen om ons heen, Skypen onderling om email terug te dringen, gebruiken onze kennisomgeving om operationele zaken efficiënter in te richten en zenden tweets de wereld in over wat ons zoal bezighoudt. Nieuw is het innovatief organiseren van evenementen met behulp van 2.0 toepassingen, zoals LinkedIn, Twitter en Google Docs. Deze blog is geplaatst om inzicht te geven wat er mogelijk is met sociale media en hoe wij dit concreet toepassen bij het organiseren van bijvoorbeeld een seminar.

Innovatief organiseren van een seminar
Bij het organiseren van een evenement komt veel kijken, zoals het maken van een programma, het regelen van sprekers, allerlei facilitaire zaken etc. Dit kost veel tijd en moeite. De grootste uitdaging is vooral om mensen te mobiliseren en ook werkelijk wat te bereiken met het congres of seminar. Kan dat dan niet slimmer en efficiënter vraagt u zich af? Uiteraard kan dat! En nog met een beter resultaat ook. Door slim gebruik van online mogelijkheden en zo kennis van buiten naar binnen te halen kan in relatief korte tijd een evenement georganiseerd worden met een hoge kwaliteit. In deze blog zullen we enkele mogelijkheden presenteren met behulp van een relevante case in de jeugdgezondheidszorg.

Het gebruik van sociale media in het brede terrein van de jeugdzorg (van de preventieve jeugdgezondheidszorg tot aan de curatieve en justiële jeugdzorg) is een hot issue. Maar tot op heden gebeurt er vrijwel niets op dit vlak. Dat sociale media binnen de jeugdzorg leeft blijkt uit het aantal deelnemers van de door Alares opgerichte groep Jeugdzorg 2.0 op LinkedIn. In een jaar tijd bestaat deze groep uit meer dan 250 professionals uit de jeugdzorg en jeugdgezondheidszorg die actief discussiëren, nieuws en kennis delen en elkaar leren kennen. De activiteit binnen dit netwerk heeft Alares getriggerd om een seminar voor deze groep te organiseren, maar op een hele andere manier dan gebruikelijk is. Hier zetten we uiteen hoe dit seminar tot stand gekomen is en hoe we de organisatie van het seminar op een 2.0-manier aanpakken. 

Crowdorganising
Het begon een maand geleden met de vraag in de groep Jeugdzorg 2.0 hoe met sociale media om te gaan op het brede terrein van de jeugdzorg. We raakten hiermee de kern van wat er op dit moment leeft binnen de jeugd(gezondheids)zorg. Jongeren gebruiken Hyves, Facebook en MSN om met elkaar te communiceren. Professionals vragen zich steeds vaker af hoe ze deze middelen in kunnen zetten om de doelgroep te bereiken. Maar ook hoe ze deze nieuwe mogelijkheden kunnen inzetten binnen de eigen organisatie. Om sociale media binnen de jeugdzorg ook echt op de kaart te zetten hebben we vanuit Alares het initiatief genomen een seminar over dit onderwerp te organiseren. 

De filosofie achter de 2.0-aanpak is om zo efficiënt mogelijk een zo groot mogelijke groep geïnteresseerden te mobiliseren om mee te denken over 2.0 ontwikkelingen. Dit kan het beste door het aanboren van aanwezige expertise en medeverantwoordelijkheidsgevoel te creëren. Mensen vinden het leuk om te helpen en worden gewaardeerd als zij hun expertise inzetten voor een goede zaak. Het seminar wordt zo echt een voor en door professionals omdat hun expertise terug zal komen in het programma. Sociale media ondersteunen dit proces. 

Gebruik sociale media
Maar wat is er dan innovatief en 2.0 aan het organiseren van dit seminar? Om dit seminar te organiseren maken we zoveel mogelijk gebruik van sociale media. Daarnaast zetten we de kennis van professionals actief in om zo een seminar voor en door professionals binnen de jeugdzorg te organiseren. Professionals die enthousiast zijn over het idee achter het seminar denken mee over de invulling van het seminar en over de sprekers. Door het slim gebruiken van verschillende online toepassingen melden veel professionals zich inmiddels spontaan aan en zeggen organisaties uit de jeugdzorg hun hulp bij het organiseren toe.

Welke middelen hebben we daar dan voor gebruikt? De LinkedIn groep Jeugdzorg 2.0 wordt voornamelijk gebruikt voor discussies en aankondigingen rondom het seminar. Twitter gebruiken we om de laatste nieuwtjes te zenden en om volgers te woord te staan over de ontwikkelingen rondom het seminar. Met Twitter worden direct de professionals bereikt die affiniteit hebben met sociale media. In plaats dat wij actief moeten lobbyen melden mensen zich spontaan bij ons om mee te denken en om zich aan te melden voor het seminar. Aanmelden voor het seminar gebeurt via een aanmeldingsformulier dat gelinkt is met Google Docs. De professional ziet een normaal aanmeldingformulier, maar daarachter schuilt een spreadsheet van Google Docs, die direct alle gegevens weergeeft en opslaat. Google Docs wordt ook gebruikt om met verschillende betrokkenen te werken aan het programma en updates bij te houden. Door het slim gebruik van deze en andere middelen tijdens de organisatie van het seminar houden we tijd over voor de echt belangrijke zaken! 

Op 12 april 2010 hebben we een ouderwetse brainstormsessie gehouden over de invulling van het seminar bij Alares. Face-to-face contact blijft ook in het digitale tijdperk net zo belangrijk. Er schoven zelfs professionals via Skype aan, dus ook hier werd weer gebruik gemaakt van sociale media. 

Toegevoegde waarde
Wij presenteren ons seminar Jeugdzorg 2.0 als case, maar alles waar enige vorm van organisatie voor nodig is en waar externe kennis en betrokkenheid het resultaat verbetert, kan sociale media dit proces ondersteunen en toegevoegde waarde bieden. Meer informatie over het seminar en het conceptprogramma is te vinden op www.jeugdzorg20.nl. Aanmelden voor het seminar Jeugdzorg 2.0 op 3 juni 2010 kan via het aanmeldingsformulier.

De instanties die betrokken zijn bij het voorkomen, opsporen en helpen van probleemgezinnen werken al jaren beperkt samen. In het Centrum voor Jeugd en Gezin moeten hulpverleners die betrokken zijn de preventie van problemen vanuit één loket de gezinnen tegemoet treden. Kernpartners zijn hier de jeugdgezondheidszorg (GGD en consultatiebureaus), jeugdhulpverlening van Bureau Jeugdzorg (BJZ is al een ketenoplossing op zichzelf) en maatschappelijk werk. Het concept van de veiligheidshuizen dwingt op een zelfde manier het Openbaar Ministerie, de Politie en de afdeling Reclassering van Bureau Jeugdzorg met elkaar samen te werken.

Wie zich verdiept in deze concepten, ziet al snel waarom professionals niet goed samenwerken:

• Verschillende talen, begrippen, werkwijzen en regelgeving maken communicatie en goede samenwerking lastig.
• Verschillen in cultuur, type opleiding en niveau zorgen voor afstanden tussen de verschillende disciplines.
• Verschillende automatiseringsgraden en systemen zorgen ervoor dat informatie beperkt digitaal beschikbaar of uitwisselbaar is. Veelal werkt men nog op papier.
• Iedereen werkt op zijn eigen manier aan verbetering van de situatie, zonder deze kennis goed te delen.
• De druk om de privacy van gezinnen te beschermen blokkeert het delen van informatie tussen hulpverleners. Verschillende onderzoeken laten zien dat in het belang van het kind eigenlijk meer informatie gedeeld mag worden, dan dat er op dit moment gebeurt.  
• Tegelijkertijd zorgen ernstige incidenten voor een (media)druk op de sector. Deze spanning leidt niet tot meer samenwerking, maar tot een individueel ingraven in bureaucratie: de neiging bestaat alles vast te willen leggen om zich te kunnen verantwoorden. Onder de bureaucratische druk (waarbij het wel lijkt alsof er steeds meer regels komen om de regelgeving te verminderen…) wordt al het initiatief tot vernieuwing plat geslagen.

Alles bij elkaar hangt er een sfeer van suboptimale samenwerking, maar lijkt men te verstard om verbeteringen aan te pakken. Zowel het CJG als het Veiligheidshuis zijn voornamelijk institutionele oplossingen voor bovengenoemde samenwerkingsproblemen. Op zich zijn de nieuwe organisatievormen een goede ontwikkeling, mits er op een slimme manier invulling aan de concepten wordt gegeven. Dit mag van Rouvoet decentraal gebeuren, zodat we niet een, maar eigenlijk 400 (per gemeente) verschillende smaken krijgen. Wij volgen de ontwikkelingen door het hele land al een tijdje op de voet. Wat valt zowel in de eerste CJG’s als de eerste Veiligheidshuizen op?

• De verschillen in opzet zijn groot. Men is in de meeste regio’s vooral fysiek bij elkaar gekomen, maar werkt nog steeds op de oude manier (langs elkaar heen). Verschillen worden nog beperkt overbrugt. Cultuurverandering kan alleen langzaam?
• Digitale informatiesystemen zijn zeer beperkt aanwezig. Men werkt veelal met eigen systemen en voert nieuwe systemen  nog per organisatie in (het Digitaal Dossier JGZ). Het enige gezamenlijke systeem dat er is (de Verwijsindex Risico’s Jeugdigen) geeft geen informatie over wat er met kinderen aan de hand is. Het heeft (nog) geen prioriteit om gezamenlijk een registratie voor procesinformatie of beleidsinformatie op te zetten. Zie ook ons onderzoek ‘Digitaal Geschakeld’ in opdracht van het Programmaministerie voor Jeugd en Gezin hiernaar.
• Simpele zaken die het samenwerken in een organisatie zo prettig maken zijn op CJG niveau nog niet geregeld. Er is geen intranet, men kan niet in elkaars agenda, er is nauwelijks centraal overleg en er is nog geen telefooncentrale.
• De kosten voor o.a. nieuwe gebouwen, projectleiders en werkgroepen zijn gigantisch. Wethouders steken graag geld (grotendeels rechtstreeks afkomstig van het Rijk) in het optuigen van nieuwe organisaties.
• Niemand heeft een gevoel bij de effectiviteit van de nieuwe organisaties. Het aantal burgers dat de nieuwe organisaties weet te vinden is in ieder geval beperkt.

Laten we niet te kritisch zijn en kijken naar de mogelijkheden. Welke kansen laten we nog onbenut?

• Je hoeft geen fysiek CJG te hebben om als virtuele organisatie met elkaar samen te werken. Je moet elkaar gewoon kennen, regelmatig tegenkomen (en niet alleen in werkoverleg) en elkaar weten te vinden. Kortom, de sterke kanten van elkaar weten te vinden en benutten. Op die manier ontstaat samenwerking vanzelf.
• Het lage aantal fysieke bezoekers kunnen we oplossen door te kijken naar de online mogelijkheden. Virtuele CJG’s zijn sterk in opkomst; nu nog een hierop afgestemde back-office.
• Online tools maken samenwerking makkelijker. Denk bijvoorbeeld aan een gezamenlijke kennisomgeving (zoals een Ning) om informatie centraal te delen. Ook Skype kan veel onnodig e-mailverkeer en overvolle inboxen voorkomen. Direct zien wie er beschikbaar is, instant messages sturen of een conference call met beeld erbij starten biedt mogelijkheden voor veilige, snelle, toegankelijke en ‘warme’ communicatie .
• Ook social media (zoals Hyves, Facebook, LinkedIn en Twitter) kennen tal van mogelijkheden voor de sector om slimmer te communiceren, elkaar te leren kennen, samen te werken en met de jeugdige doelgroep in contact te komen. (Zie ook mijn vorige blog. Ik zit nog steeds te wachten op de eerste Twitterende jeugdartsen of hulpverleners.)

De genoemde oplossingen zijn wellicht nieuw voor de sector, maar bewijzen al geruime tijd hun waarde in professionele settings in andere sectoren. Vaak onder de noemer ‘het nieuwe werken’ of 2.0.

Kortom, samenwerken vergt een gezamenlijke cultuur, een veelvoud van momenten en mogelijkheden om elkaar (virtueel) te ontmoeten, bekendheid met elkaars competenties en gebruik maken van dezelfde systemen. Een flinke uitdaging, maar hard nodig om van navelstaren te komen tot een gezamenlijke externe oriëntatie op problemen en oplossingen. Pas dan ontstaat CJG2.0 of Veiligheidshuis2.0. Ik geloof er echt in: het benutten van de digitale mogelijkheden voorkomt verstarring, geeft samenwerking een boost en maakt werken in de jeugdketen weer leuk. Maar dat moet je wel durven!

Terwijl de gemiddelde werknemer in de zorg nog dagelijks tegen allerlei minder handig georganiseerde zaken aanloopt, bruist het ondertussen van de nieuwe ontwikkelingen. Samen met mijn collega’s volg ik de voorbeelden op het gebied van zorg 2.0 en e-health op de voet. Zie onze eerdere berichten op dit vlak. Op Twitter gonsde het al een tijdje rondom een nieuwe baanbrekende ontwikkeling: m-Health. Mobiele toepassingen in de zorg creëren ongekende mogelijkheden om het zorgproces slimmer te organiseren (dat bespaart veel geld en wachten), sneller te communiceren (dat bespaart zelfs levens) en de behandeling innovatief te ondersteunen (doorgaan met je normale leven). Het sluit daarmee perfect aan bij de wensen van de moderne patiënt, die zijn zorg op maat wil ontvangen. Het liefst zonder ook maar iets af te wijken van zijn normale dagritme, afspraken en consumptiegewoonten.

Begin februari was ik op MoMo#14 over het thema m-Health. De jongens achter Mobile Monday organiseren al een tijd een succesvolle informatieve netwerkbijeenkomst voor mobiele innovators op elke laatste maandag van de maand. Deze keer was het thema mobile-health ontwikkelingen. Enthousiaste sprekers gaven een overview van de mogelijkheden, de trends en de uitdagingen. Wat bleef me bij:

• Artsen die hun volledige boekenkast via hun handheld kunnen raadplegen, berekeningen kunnen uitvoeren en zo een stuk beter hun werk kunnen doen.
• Er zijn nu al meer dan 3000 health-applicaties voor de iPhone beschikbaar. Opvallend: een applicatie die meet en adviseert (snelheid, ritme en kracht) hoe je zo goed mogelijk een hartreanimatie uitvoert. Zelfs in gebruik door ambulance personeel, bespaart deze levens!
• De mogelijke toepassingen voor ouderen, verslaafden, medicijngebruikers, de jeugdzorg, preventie en lifestyle bevordering zijn eindeloos. Zelfs na een dag brainstormen kom je nog steeds nieuwe mogelijkheden tegen om de zorg met mobiele telefonie te innoveren. Veel van deze mogelijkheden gaan dwars in tegen de bestaande structuren in de zorg. De term ‘disruptive’ is verschillende keren genoemd, om de mogelijkheden te onderstrepen die deze technologie biedt om het net even anders te doen dan dat we nu gewend zijn. En met anders bedoel ik: anders dan bestaande regelgeving (die is hier nog niet op toegespitst), anders dan bestaande communicatiekanalen (dat kan veel slimmer en directer) en anders dan bestaande behandelmethoden.
• De link tussen social media en m-health is dichterbij dan je denkt. Toepassingen als hartslagmeters en stappentellers maken het samen sporten (maar dan zonder elkaar te zien en alleen online resultaten zoals hardloopafstanden delen) een stuk leuker. Maar ook het delen van je medische gegevens met andere patiënten kan op grote schaal gaan plaatsvinden. De trend, zo wordt geroepen: minder zorgen om privacy, als je met de ervaringen van anderen sneller beter kunt worden.
• Technologische innovaties, zoals het nieuwe bluetooth low energy protocol, maken met mogelijk chips voor minder dan 1 euro per stuk op allerlei gebruiksmaterialen te plaatsen. Sensoren zoals thermometers kunnen vervolgens via de mobiele telefoon worden uitgelezen. Zien we hier geen prachtige mogelijkheden om alle hardwerkende verpleegkundigen in ziekenhuizen verschillende werkzaamheden uit handen te nemen?

Kortom, tal van nieuwe mogelijkheden! Mobile toepassingen komen nu van zowel de open source als de commerciale sector. Waarschijnlijk is dit ook nodig om een nieuwe markt open te breken. Toch zijn de businessmodellen nog niet uitgekristaliseerd. Terwijl de baten evident zijn, zijn deze moeilijk te kwantificeren en naar een partij terug te leiden. Wie gaat er voor betalen? Een typisch innovatie in de zorg dillema. Gaat m-health echt doorbreken? De aanwezigen van Mobile Monday waren het er over eens: het is geen vraag ‘of’ m-health gaat doorbreken, alleen ‘wanneer’. We houden het in de gaten.

Al jaren loopt de discussie hoe de overheid effectief kan ingrijpen bij probleemjongeren. Van nieuwe oproepen om risicojongeren sneller te signaleren kijken we nauwelijks meer op. Maar wat werkt dan wel? Misschien moeten we de jongeren met hun eigen middelen gaan benaderen en de ogen eens openen voor social media.

De vele partijen die zich met het kind bezig houden doorgaan allemaal professionaliseringstrajecten en de hele jeugdketen gaat op de schop. Nieuwe financiering in de jeugdzorg. De opkomst van de Centra voor Jeugd en Gezin (CJG). Zelfs informatievoorziening krijgt meer en meer aandacht. Zo wint de verwijsindex snel terrein en wordt in de Jeugdgezondheidszorg het Digitaal Dossier JGZ ingevoerd. Binnen de CJG’s werken we de laatste tijd ook op steeds meer plekken aan integrale informatievoorziening. Onderzoek dat Alares hier naar deed is gepubliceerd door het Programmaministerie voor Jeugd en Gezin en moet een boost geven aan de aandacht voor informatievoorziening op gemeentelijk niveau.

Ondanks dat we natuurlijk nog veel kunnen professionaliseren, herorganiseren en informatiseren (en we zullen hier de komende tijd nog volop mee bezig zijn) is er misschien wel meer nodig. Ik denk hierbij aan het volgende: daadwerkelijk samenwerken, kennis delen en het gebruik van social media hierbij. Ik leg dit uit:

Het Programmaministerie doet verschillende pogingen om alle partijen die zich bezig houden met het (lokale) jeugdbeleid te laten samenwerken. Maar hoe gaan we van praten over samenwerken naar daadwerkelijk samen kinderen helpen? We schermen met woorden als zorgcoordinatie, maar zie dit maar eens in te vullen. Een kind is niet alleen, maar staat in een dynamische omgeving. Factoren als het gezin worden steeds vluchtiger als de problematiek toeneemt. De effectieve manier om daar tussendoor zorg te organiseren is niet door structuur aan te leggen, maar juist van vrijheden gebruik te maken. Professionals hebben flexibiliteit nodig om aan te sluiten bij de specifieke lokale situatie. Niet (alleen) gestructueerde informatievoorziening, maar juist innovatieve kennisdeling is hierbij de oplossing.

Niet geheel toevallig weet Alares hier alles van. We organiseren dit jaar een succesvolle serie workshops Spelen met Innovatie. Organisaties waarin niet structuren maar adhoc samenwerkingsverbanden leidend zijn, hebben meer baat bij social media tools om kennis te delen dan gestructureerde systemen. Waarom zou dit niet gelden voor de jeugdzorg? Of anders gezegd: laten we eens kijken naar de mogelijkheden om bijvoorbeeld YouTube, wiki’s, blogs, Twitter en LinkedIn in te zetten helpen van risicokinderen.

• Spoor ze op! Duik eens in de leefwerelden van jongeren op bijvoorbeeld MSN en Hyves om te zien waar ze mee bezig zijn, en wat voor problemen ze zelf signaleren. Online communiceren ze met vriendjes. Ook hun ouders zien wat hier gebeurt. Nieuwe communicatievormen ontstaan. Normen en waarden verschuiven. Online pesten is best lastig als iedereen kan zien wat je zegt, en dit voor altijd wordt vastgelegd.
• Bekijk niet alleen de negatieve kanten, maar ook de positieve. Dit geldt op groepsniveau, maar ook op persoonljk niveau: professionals hebben de neiging eerder op de risicofactoren dan op de beschermende factoren te focussen (negatief + positief is neutraal).
• Interact: de debacels rondom baarmoederhalskanker en (zelfs nu de overheid denkt van de vorige inentingen geleerd te hebben gebeurt het opnieuw) met de griepprik spreken boekdelen: online ontstaan nieuwe denkbeelden als je alleen traditionele media gebruikt om jouw boodschap te verkondigen.
• Laat zien wat je doet. Tranparantie is niet voor niks een nieuwe belangrijke norm in het digitale tijdperk. We hebben er weinig aan als we niet snappen wat al die partijen voor jeugd eigenlijk aan het doen zijn. Ik wacht nog steeds op de eerste Twitterende jeugdarts, die laat zien wat voor nuttig werk hij/zij eigenlijk doet!
• En deel kennis! Heb je iets gevonden, deel het dan direct met andere professionals. Op individueel niveau (nog wel even alertheid voor privacy), groepsniveau of nieuwe ontwikkelingen die de hele sector aangaan. Deel ze met elkaar door gebruik te maken van het scala aan kennisdelingsmiddelen die Web2.0 te bieden heeft.

De eerste ideeen in deze richting beginnen vorm te krijgen. Het Programmaministerie laat de eerste proefballonnetjes op, binnen de VNG worstelt men met deze ideeen, GGD Nederland wil er graag mee aan de slag, ActiZ vindt het vooral spannend en de MOgroep wil graag weten waar ze moeten beginnen. Er ontstaat een markt voor succesvolle initatieven. Het duurt vast niet lang meer voor we ook daadwerkelijk over de eerste ervaringen in deze sector kunnen gaan schrijven. En weet je wat ik nu het mooiste vind: het werken met deze tools is nog leuk ook! Laten we niet vergeten dat het daarom gaat: mensen helpen is moet leuk mensenwerk blijven! Niet voor niks heet het ’social’!