Door Robert van Oirschot en Mila Bouwense

Waarom lukt het toch niet om de BV Nederland uit de malaise van de crisis te trekken? Hoe kan het dat om ons heen landen juist nu investeren in de toekomst en wij vooral kijken hoe we op het verleden kunnen bezuinigen? Twintig commissies buigen zich over het wegbezuinigen van 34 miljard en niemand die bedenkt dat er wellicht ook innovatieve verdienmodellen zijn. Kabinet, gooi het roer om. Politiek, wetenschap en bedrijfsleven, denk in mogelijkheden, niet in beperkingen en doe het vandaag; want morgen zijn we met de verkiezingen voor de deur alweer jaren verder.

De kunsthal in Rotterdam toont op dit moment de tentoonstelling Modern Life. Edward Hopper en zijn tijdgenoten bewijzen hoe kunst in het begin van de twintigste eeuw in Amerika kon opbloeien. Opvallend dat juist in crisistijd de kunsten zich ontplooiden. Dit was mede te danken aan President Roosevelt die met zijn wederopbouwprogramma ‘New Deal’ niet alleen investeerde in de klassieke industrie, maar expliciet ruimte gaf aan creativiteit, kennis en bredere ontwikkeling. Investeringen die zich uitbetaalden; met meesterwerken en met een door innovatie opbloeiende economie.

Nederland heeft in het verleden dergelijke kansen laten liggen. In 1981 vroeg Van Agt oud Shell-topman Gerrit Wagner een commissie te leiden om de vastgelopen verzorgingsstaat uit het slob te trekken. Wagner kwam met voor die tijd vooruitstrevende aanbevelingen: stop steun aan noodlijdende bedrijven en stimuleer kansrijke sectoren. Lubbers nam het rapport op in zijn regeringsprogramma maar het lukte de politiek daarna niet op de ingeslagen weg voort te gaan. En ook na Wagner zijn er veel initiatieven (geweest) om de focus alsnog op kansrijke kennissectoren te krijgen. De SER, het CPB, de FNV en het Innovatieplatform met de Kennis Investeringsagenda: ze geven de juiste signalen af, maar worden door de politiek nauwelijks gehoord. Want ondanks dat Nederland zich graag profileert als Kenniseconomie, de politieke focus ligt nog steeds op oude arbeidersindustrie.

Onbegrijpelijk. Iedereen weet dat mondiaal de economische zwaartepunten aan het verschuiven zijn. Het ontstaan van schaarste maakt dat we niet meer als vanzelfsprekend terug kunnen vallen op oude industrieën. Het energie-, klimaat- en duurzaamheidvraagstuk en de vergrijzings- en arbeidsmarktproblematiek van de toekomst vragen nu om antwoorden. Investeren in nieuwe ontwikkelingen is noodzakelijk om aan structureel herstel vorm te geven. Maar in de crisismaatregelen van het huidige Kabinet ligt de focus op bezuinigingen, op de oude economie en op de harde infrastructuur. Geen van de twintig commissies houdt zich écht bezig met investeringen en het in kaart brengen van nieuwe verdienmodellen.

Dat het anders kan zien we in concurrerende (kennis)economieën zoals in Scandinavië, Canada, China en Singapore waar de overheid volop investeert in nieuwe sectoren en kennis-ontwikkeling. Nu al geeft Zweden jaarlijks 75.000 euro per baby meer uit aan kennisontwik-keling dan Nederland. Frankrijk investeert miljarden in universiteiten en publiek-private samenwerking. En in Singapore richt een Economic Strategies Committee zich met acht thema’s alleen op investeringen en kenniskapitalisatie. Acht thema’s met focus op investeringen en nieuwe verdienmodellen in plaats van op bezuinigingen. En wij? Het goede nieuws is dat Mariëtte Hamer vorige maand een motie door de Kamer kreeg om Nederland weer tot de top van vijf kenniseconomieën te laten behoren. Ook de top van het bedrijfsleven onderschrijft de motie-Hamer en steunt haar oproep om bij de 20% heroverweging de deze ambitie voorop te zetten. Het vervelende nieuws is dat het een motie betreft waar geen daadkracht achter zit. Hoe moet deze Nota van Investeringen geëffectueerd worden terwijl alle aandacht en energie naar bezuinigingscommissies gaat?

Het antwoord is simpel: roep een 21e commissie in het leven, die zich richt op veranderende, creatieve en inspirerende denkwijzen. Een commissie met naast ambtenaren ook ‘vrije denkers’ uit het bedrijfsleven. Deze vrije denkers moeten ons meenemen in een verandering in denken. Er zit zoveel creativiteit, ondernemingszin en energie in de Nederlandse samenleving, maar ondernemers worden beperkt door te veel kaders. Wet- en regelgeving is verouderd en staat nieuwe initiatieven in de weg. De introductie in het publieke domein van de duurzame ledlamp bijvoorbeeld wordt onmogelijk gemaakt door kennis en wetgeving uit het begin van de vorige eeuw. En bij de hoorzittingen over de Crisis- en herstelwet geven deskundigen aan dat ze bij invoering van de wet de gang naar de rechter zullen maken; men kijkt vooral naar wat er niet kan, wat er niet mag in plaats van wat er mogelijk is. Laat de 21ste commissie aandacht besteden aan investeringen. In mensen, in kennis en in een verandering van mind-set. Er is behoefte aan een commissie die definieert wat kennis, creativiteit en innovatie kunnen betekenen en die zorgt voor de juiste prioriteiten, investeringen en een klimaat voor open innovatie. Laat het Kabinet daarin het voortouw nemen, dit is het moment voor een wereldvermaarde ‘New Dutch Deal’!